2026-жылдын 31-мартында Бишкек шаарында «Майыптыгы бар аялдарга карата гендердик зомбулукту мониторинг жүргүзүү жана документтештирүү» темасында тренинг өттү .

Иш-чара Кыргыз Республикасынын Акыйкатчы (Омбудсмен) институту тарабынан мамлекеттик органдардын өкүлдөрүнүн катышуусунда жана эл аралык өнөктөштөрдүн колдоосу менен уюштурулду

Тренингге төмөнкү мамлекеттик органдардын өкүлдөрү катышты:
ички иштер органдары, прокуратура, адвокатура, Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги, Юстиция министрлиги, Саламаттык сактоо министрлиги, Агартуу министрлиги, Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги, Улуттук статистика комитети, Бала укуктары боюнча ыйгарым укуктуу өкүлдүн институту жана Бишкек шаарынын мэриясы .

Мындай кеңири катышуу зомбулуктун алдын алуу, аныктоо жана ага жооп кайтаруу маселелеринде мекемелер аралык диалогду күчөтүүгө мүмкүндүк берди.

Тренингдин ачылышында төмөнкүлөр сөз сүйлөштү:

• Айчурок Назаралиева, Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысынын орун басары

• Эннио Боати, БУУнун Адам укуктары боюнча Жогорку комиссарынын Борбор Азиядагы өкүлүнүн орун басары

Алар өз сөздөрүндө майыптыгы бар аялдардын укуктарын коргоодо системалуу мамиленин маанилүүлүгүн жана мамлекеттик механизмдерге гендердик жана инклюзивдүү аспекттерди интеграциялоо зарылдыгын белгилешти.

Тренингдин программасы теориялык жана практикалык бөлүктөрдү айкалыштырды.

Сессиялардын алкагында катышуучулар:

• гендердик жана социалдык теңчиликке болгон заманбап мамилелерди карап чыгышты

• майыптык моделдерин жана алардын мамлекеттик саясатта колдонулушун үйрөнүштү

• Акыйкатчы институтунда инклюзивдүү саясатты илгерилетүү боюнча тажрыйба менен таанышышты

• майыптыгы бар адамдарды зомбулуктан коргоо маселелерин, анын ичинде мамлекеттик органдардын ыйгарым укуктарын жана өз ара аракеттенүүсүн талкуулашты

Ошондой эле гендердик жана социалдык көрсөткүчтөрдү статистикалык формаларга киргизүү менен маалыматтарды чогултуу, мониторинг жүргүзүү жана талдоо маселелерине өзгөчө көңүл бурулду.

Тренингдин маанилүү бөлүгү практикалык иштерге арналды. Катышуучулар:

• реалдуу кейстерди талдашты

• зомбулук учурларын документтештирүү көндүмдөрүн өздөштүрүштү

• гендердик жактан туура жана инклюзивдүү коммуникация стандарттарын талкуулашты

Практикалык иштер алынган билимдерди бекемдөөгө жана аларды күнүмдүк иште колдонууга мүмкүндүк берди.

Тренингди төмөнкү улуттук эксперттер өткөрүштү:

• Зульфия Кочорбаева, «Социалдык технологиялар агенттиги» коомдук уюмунун өкүлү

• Умида Абылгазиева

• Сейнеп Дыйканбаева

• Чынара Мусабекова

Алардын салымы практикалык тажрыйба, аналитикалык ыкма жана институционалдык көз караштын айкалышын камсыз кылды.

Эл аралык маалыматтарга ылайык, дүйнөдө ар бир алтынчы адам майыптык менен жашайт — бул болжол менен 1,3 миллиард адам .

Кыргызстанда да майыптыгы бар адамдардын саны өсүүдө:

• 2011-жылы — 142 миңге жакын

• 2024-жылы — 220 миңден ашык, алардын 105 миңден көбү аялдар

Бул көрсөткүчтөр майыптык жана гендер маселелери коомдун системалык өнүгүүсүнүн ажырагыс бөлүгү экенин көрсөтөт.

Майыптыкка болгон заманбап мамиле

Тренингдин негизги темаларынын бири — майыптык түшүнүгүн кайра карап чыгуу болду.

Белгиленгендей, майыптык — бул жөн гана медициналык абал эмес, ал адам менен коомдогу тоскоолдуктардын өз ара аракеттенүүсүнүн натыйжасы .

Катышуучулар төмөнкү моделдерди карап чыгышты:

• медициналык модель

• социалдык модель (негизги көңүл тоскоолдуктарды жоюуга бурулат)

• биопсихосоциалдык модель

• маданий модель

• укуктук (адам укуктарына негизделген) модель

Гендердик өлчөм

Тренингде өзгөчө көңүл майыптыгы бар аялдарга жана кыздарга бурулду.

Алар көбүнчө:

• көп тараптуу дискриминацияга

• сот адилеттигине жетүүдө тоскоолдуктарга

• документтештирилбеген зомбулук коркунучуна туш болушат

Маалыматтардын жетишсиздиги жана мониторинг инструменттеринин алсыздыгы көп учурлардын көз жаздымда калышына алып келет.

Инклюзия — системалык өзгөрүү

Талкууларда инклюзия билим берүү, саламаттык сактоо жана адилет сот системасы сыяктуу бардык тармактарга киргизилиши керектиги белгиленди.

Инклюзивдүү билим берүү төмөнкүлөрдү камтыйт:

• бөлүп-жарууну четтетүү

• ар бир адамдын жеке муктаждыктарын эске алуу

• бардыгы үчүн жеткиликтүү чөйрө түзүү

Бул мыйзамдык өзгөрүүлөрдү гана эмес, адистердин иштөө ыкмаларын да өзгөртүүнү талап кылат.

Мындай тренингдер:

• маалыматтардын сапатын жакшыртууга

• саясаттарды инклюзивдүү кылууга

• адам укуктарын иш жүзүндө камсыздоого

багытталган маанилүү кадам болуп саналат.