2026-жылдын 27-мартында Бишкек шаарында «Инклюзивдүү жана гендердик сезимтал журналистиканын стандарттары» аттуу тренинг өтүп, өлкөнүн бардык аймактарынан келген журналисттерди, блогерлерди жана медиа өкүлдөрдү бириктирди.

Иш-чара Кыргыз Республикасынын Акыйкатчы (Омбудсмен) институту тарабынан ОО «Агентство социальных технологий» менен биргеликте Европа Биримдигинин жана БУУнун Адам укуктары боюнча Жогорку комиссарынын Борбордук Азиядагы өкүлчүлүгүнүн колдоосу менен уюштурулду.

Тренингди ачып жатып, Акыйкатчынын орун басары Айчурок Назаралиева медиа коомдук пикирди калыптандырууда жана адам укуктарын коргоодо негизги инструмент экенин белгиледи.

Эл аралык уюмдардын өкүлдөрү теңдик, дискриминация жана аялуу топтордун укуктарын чагылдырууда журналистиканын кесиптик стандарттарын өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн баса белгилешти.

Теориядан практикага: тренингдин негизги темалары

Тренингдин жүрүшүндө катышуучулар инклюзивдүү жана гендердик сезимтал чагылдырууга байланыштуу кеңири маселелерди талкуулашты:

• теңдик жана дискриминация түшүнүктөрү, анын ичинде гендердик жана интерсекционалдык дискриминация;

• социалдык адилеттүүлүктү илгерилетүү ыкмалары жана теңдиктин укуктук негиздери;

• майыптыкты адам укуктарынын призмасы аркылуу чагылдыруу;

• материалдарды даярдоонун стандарттары, анын ичинде туура тил колдонуу жана этикалык мамиле.

Айрыкча медиа стереотиптерден жана алдын ала пикирлерден кантип кача алары, ошондой эле зомбулук жана дискриминация сыяктуу сезимтал темаларды туура чагылдыруу маселелерине өзгөчө көңүл бурулду.

Сөз да зыян келтириши мүмкүн

Эң көп талкуу жараткан темалардын бири — зомбулук жана дискриминацияны кантип чагылдыруу керектиги болду.

Катышуучулар жабырлануучуну күнөөлөгөн же стереотиптерди күчөткөн баш макалалардын мисалдарын келтиришти.

«Кээде бир эле баш аталыш бүтүндөй иликтөөнү жокко чыгарышы мүмкүн», — деди гендердик эксперт Надежда Пригода.
«Биз зордук-зомбулукту нормалдаштырып жатканыбызды байкабай калабыз.».

Тренерлер белгилешкендей, эмне жазуу гана эмес, кантип жазуу да маанилүү.

Мисалы, төмөнкүлөрдөн качуу керек:

• жабырлануучуну күнөөлөгөн тон

• сенсацияга айлантуу

• аудиторияны травмалай турган ашыкча деталдар

«Майыптык — бул адам жөнүндө эмес, бул тоскоолдуктар жөнүндө»

Өзүнчө сессия майыптык темасын чагылдырууга арналды.

Майыптыгы бар балдардын ата-энелеринин ассоциациясынын юристи Сейнеп Дыйканбаева:

«Майыптык адамдан эмес, коом түзгөн тоскоолдуктардан пайда болот. Медиа бул тоскоолдуктарды жоё алат же тескерисинче күчөтүшү мүмкүн».

Ал ошондой эле аянычка негизделген же стереотиптүү образдар да дискриминациянын бир формасы экенин баса белгиледи.

Теория эмес — практика

Тренинг лекциялар менен гана чектелген жок. Катышуучулар реалдуу кейстерди талдап, баш макалаларды кайра жазып, зомбулуктан жабыркагандар менен кантип интервью алуу керектигин жана кандай визуалдык материалдарды колдонуу туура экенин талкуулашты.

«Эң кыйын нерсе — кайра үйрөнүү», — деп бөлүштү катышуучулардын бири.
«Биз көп жылдар бою “адат боюнча” жазып келгенбиз, эми бул адамдарды жарадар кылаарын түшүнүп жатабыз».

Эксперттер практикалык инструменттерди сунушташты:

• гендердик туура жана инклюзивдүү тил колдонуу

• каармандарды стигматизациялабоо

• этикалык коммуникация түзүү

Журналистика — өзгөрүүнүн куралы

Социалдык технологиялар агенттиги уюмунун аткаруучу директору Зульфия Кочорбаева бул жөн гана стандарттар эмес экенин белгиледи:

«Инклюзивдүү жана гендердик сезимтал журналистика — бул тренд эмес. Бул адилеттүүлүк жөнүндө. Ар бир адам көрүнүп, угулушу керек деген маанини билдирет».

Эмне үчүн бул азыр маанилүү

Онлайн талкуулардын, хейттин жана жалган маалыматтын көбөйүшү шартында медианын ролу дагы да маанилүү болууда.

Ар бир текст, ар бир баш макала же пост коомдогу мамилени өзгөртө алат же тескерисинче стигманы күчөтүшү мүмкүн.

Жана бул тандоо — журналисттердин колунда.

Бул башталышы гана

Тренингдин жыйынтыгында катышуучулар мындай иш-чаралар системалуу түрдө өткөрүлүшү керектигин белгилешти.

«Биз жаңы билим менен гана эмес, жаңы жоопкерчилик менен кетип жатабыз», — деди катышуучулардын бири.

Уюштуруучулар белгилегендей, инклюзивдүү жана гендердик сезимтал стандарттарды киргизүү — бул узак процесс, бирок ал бүгүнтөн баштап эле келечектеги медианы түзүп жатат.

Тренинг Кыргызстанда адам укуктарын коргоо жана теңдик принциптерин илгерилетүү багытында медианын потенциалын чыңдоого багытталган системалуу иштин бир бөлүгү болуп калды.