Кайрыгул журналистика менен салыштырмалуу жакында эле алектенип баштаган — ал бул кесипке депутат болуу үчүнкелген. Бирок азыр ал репортерлук иш көбүрөөк жагарын түшүндү.
2022-жылы Кайыргүлтренинггекатышып, журналистикадагендердиксезимталмамилетууралуумаалыматалган. Ошондонкийиналзыяндуугендердик стереотиптер бардык жерде адамдарды курчап турганын түшүндү.
“Биздин айылдарда жашоо жалаң гана стереотиптерге негизделген. Мектепте коомдук иштерди аткарып жүргөндөапаларыбыз: “Эмнеге жөн эле үйдөотурбайсың? деп урушчу. Ушундан башталат,кыздаргакөбүрөөкчектөөкоюлат, аларгакөпнерсеге жол берилбейт” — деп түшүндүрөтжурналист айым.
Ошол эле тренингде ал гендердик стереотиптерди Кыргызстандын журналисттери дайыма трансляциялап же бекемдеп жатканын белгиледи.
“Аял 60 жашында турмушка чыкканучурболгон. Ошол кезде бул окуянычоңжаңылыккылышты: “Ал 60 жашында турмушка чыкты”. Журналисттер буга аял 60 жашында турмушка чыга албагандай көңүлбурушкан. Мындайнерселергебасымжасаганда, бизкоомдогустереотиптердибекемдейбиз.
Стереотиптер теңсиздиккеалыпкелет. Мисалы, аялдаргазордук–зомбулук кылуу, адам деп эсептебөө. Бул стереотиптер аялдарда калыптанып, “Мен эмне кыла алам? Ал эркек да. Баары ал айткандай болот” деп ойлошкону жаман.
Стереотиптер эркектер жөнүндөтрансляцияланат. Мисалы, бизстереотиптердижоюпжатабыздегенойменен “Эркеккишикээбираялдаргакараганда төшөктөрдү жакшы тигет” деген аталыштагы текстти жарыялайбыз. Чындыгында, биз аларды бекемдеп жатабыз” — деп түшүндүрөтжурналист айым.
“Кээде зордукталган кыздар башка кыздар жабыркабашы үчүнэлалдындаокуялардыбөлүшүшөт. Ошондосуроолордубергеналыпбаруучубулкызгаадамэмес дегендей мамиле кылып, өйдөсүнөт.
Комментарийлерде сөзсүзтүрдөкыздынөзүнкүнөөлөйбашташат. Алып баруучунун суроолору да жабырлануучуну айыптоого алып келиши мүмкүн. Журналисттинмаалыматты берүүсүнөнкоомжаңылыктыкандайкабылалаарыкөзкаранды”, —дейтКайыргүл.
Анын айтымында, журналисттерде айрым темаларга тыюу салуулар бар — алар сексизм жөнүндөаз жазышат, диний темаларды чагылдырууда өтөэтиятболушат.
“Мисалы, студент кыздар медреседе кандай кыйынчылыктарга туш болушат, аларга кандай мамиле жасалат. Анткени, [коомчулуктун] ичинде бул тууралуу маалымат бар. Бирок аны сыртка чыгаруудан, бул жөнүндө жазуудан коркушат. Эмнеге экенин билбейм. Кээде операторлор кандайдыр бир кадрларды тартуудан баш тартышат. Биз мындай нерсеге дуушар болдук” — деп түшүндүрдүКайыргүл.
Дагы бир көйгөй — редакторлор менен журналисттердин ортосундагы муундагы ажырым. Журналист айымдын пикири боюнча, бул көйгөйдүчечүүүчүнгендердик сезимталжурналистиканыкабарчыларгаганаэмес, редакторлоргожанабасылмалардынжетекчилигинедаүйрөтүүкерек.
“Тренингден кийин кандайдыр бир түшүнбөстүктөрболду. Ананбизушундайкурстаргабарганыбыздыжанабашкачажазуу керектигин редакторлорго акырын түшүндүрдүк. […] Балким, биргелешкентренингдердиөткөрүүкерек. Бирокжурналисттербашкажурналисттердинмындайкеңештеринкандайкабылаларынбилбейм. Айрыкчаулуумуун. Сеналардыоңдогонуңжекаталарынкөрсөткөнүң аларга жакпайт. Алар өздөрүнүкүнтуурадепэсептешет, “Сенкимсиң?” — деп Кайыргүлөзүнүнойлорумененбөлүштү.
Журналист айым гендердик сезимтал журналистика боюнча тренингден кийин редакциялар чыгарган контентке мониторинг жүргүзүүкерекдепэсептейт.
“Окуу учурунда баары: “Ооба, ушундай кылыш керек” дешет, анан кайра редакцияга келип, баарын мурдагыдай жасай беришет. Балким, ушундай нерселерди көзөмөлдөсө, натыйжасыжакшыболмок. Мониторингжүргүзүү, материалдардынжазылышынкараган кадимки көрүнүш. Мисалы, окутуудан өткөрүүжанажарым жылдан кийин бул убакыттын ичинде жасалган материалдарга мониторинг жүргүзүү” деп түшүндүрдү журналист айым.
Ошондой эле, анын пикири боюнча мындай программаларды университеттердеги окутуу модулдарына киргизүүзарыл: “ЖОЖдоргокелип, маалыматберишкерек, анткениуниверситеттердеги окутуучулар стереотиптергебелчесиненбаткан”.
История подготовлена в рамках исследования « Гендерные аспекты деятельности СМИ в Кыргызской Республике: вызовы и рекомендации» проекта «InKoom– Содействие развитию справедливого и инклюзивного общества в Кыргызстане». Проект реализуется ОО «Агентство социальных технологий» при финансовой поддержке Европейского Союза (https://sta.kg/kg/incoom-bashky).